Có một khoảnh khắc mà bất kỳ ai từng đứng trên bục giảng, dù là một giáo viên mới vào nghề đang mang trong mình đầy nhiệt huyết, hay một giáo viên gạo cội với hàng chục năm kinh nghiệm, đều từng nếm trải. Đó là tiết học đầu tiên sau một kỳ nghỉ lễ dài.
Bạn bước vào lớp với một giáo án được chuẩn bị kỹ lưỡng, nở một nụ cười rạng rỡ và đặt một câu hỏi mở để khởi động. Đáp lại bạn là một sự im lặng kéo dài. Những ánh mắt ngơ ngác, những cái ngáp dài che vội, và một bầu không khí uể oải bao trùm. Đó là lúc chúng ta nhận ra: Nhiệt tình thôi là chưa đủ. Để kéo người học trở lại với nhịp độ học tập, người giáo viên cần nhiều hơn là một giọng nói to hay một thái độ vui vẻ. Chúng ta cần những phương pháp có tính toán và khoa học hơn.
Bài viết này sẽ đi sâu vào thực trạng tâm lý của lớp học hậu kỳ nghỉ và cách chúng ta sử dụng kỹ thuật “Khơi gợi” (Eliciting) để đánh thức tư duy người học một cách tinh tế và khoa học nhất.
1. Căn bệnh “ngủ đông” và chiếc bẫy “mớm lời” (Spoon-feeding)
Khoa học giáo dục gọi tình trạng uể oải sau các kỳ nghỉ là “Post-holiday Slump” (Sự sụt giảm tinh thần sau kỳ nghỉ). Trong những tuần đầu tiên đi học lại, đặc biệt là sau dịp Tết Nguyên đán, học sinh thường rơi vào trạng thái trì trệ. Khoảng thời gian dài không tiếp xúc với tiếng Anh khiến màng lọc ngôn ngữ (Affective Filter) của các em dày lên. Sự tự tin giảm sút, từ vựng rơi rớt và phản xạ giao tiếp gần như quay về vạch xuất phát.
Đứng trước sự im lặng của học sinh, các giáo viên thường có hai luồng phản ứng khác nhau, nhưng đều dẫn đến một sai lầm chung:
- Với giáo viên mới: Sự im lặng của học sinh giống như một đòn giáng mạnh vào sự tự tin. Bạn bắt đầu hoảng sợ, nghĩ rằng mình dạy dở hoặc câu hỏi của mình quá khó. Để chữa cháy, bạn lập tức tự đưa ra câu trả lời, tự giải thích và tự chốt lại vấn đề.
- Với giáo viên lâu năm: Sự mệt mỏi và áp lực phải chạy kịp tiến độ chương trình khiến bạn mất kiên nhẫn. Thay vì tốn thời gian chờ đợi học sinh tư duy, bạn chọn cách giảng giải một chiều cho nhanh.
Cả hai cách xử lý trên đều dẫn đến hiện tượng “Spoon-feeding” (Mớm lời). Giáo viên vô tình giành lấy phần việc của học sinh, làm tăng thời lượng giáo viên nói (Teacher Talking Time – TTT) lên mức báo động, trong khi thời lượng học sinh thực hành (Student Talking Time – STT) lại tiệm cận mức không. Kết quả là giáo viên kết thúc ngày làm việc với chiếc cổ họng đau rát và sự kiệt sức, còn học sinh thì vẫn ở nguyên trong trạng thái “ngủ đông” thụ động.
2. Tại sao sự im lặng lại cần thiết và sức mạnh của sự khơi gợi (Eliciting)
Để giải quyết vấn đề, chúng ta cần nhìn vào cơ chế hoạt động của não bộ. Theo biểu đồ đường cong lãng quên (Forgetting Curve) của Hermann Ebbinghaus, nếu không có sự ôn tập và kích thích liên tục, con người sẽ quên đi khoảng 70% kiến thức mới chỉ sau vài ngày. Khi học sinh nghỉ Tết 1-2 tuần, kiến thức của các em không biến mất, nó chỉ bị cất sâu vào những “ngăn kéo” tiềm thức chưa được mở ra.
Nếu bạn cung cấp ngay câu trả lời (Feeding), bạn đang nhét thêm một món đồ mới vào chiếc ngăn kéo đã đầy, khiến não bộ học sinh quá tải (Cognitive Overload). Ngược lại, nếu bạn sử dụng kỹ thuật Khơi gợi (Eliciting), bạn đang trao cho học sinh chiếc chìa khóa để các em tự mở ngăn kéo đó ra.
Eliciting không chỉ là việc đặt câu hỏi. Đó là một hệ thống các thủ thuật sư phạm nhằm kích thích người học tự truy xuất thông tin, tự suy luận ngữ nghĩa và chủ động xây dựng bài học.
Về mặt tâm lý, khi một người tự tìm ra đáp án, não bộ sẽ tiết ra dopamine – hormone của sự phần thưởng và hứng khởi. Sự uể oải sẽ ngay lập tức bị phá vỡ.
Về mặt sư phạm, Eliciting giúp giáo viên kiểm tra được kiến thức nền (Background knowledge) của lớp, từ đó biết chính xác mình cần dạy cái gì và có thể bỏ qua cái gì, tránh việc dạy lại những thứ học sinh đã biết.
3. Kỹ thuật “Đánh thức” lớp học thực chiến chuẩn TESOL
Làm thế nào để khơi gợi một cách duyên dáng mà không biến lớp học thành một buổi hỏi cung căng thẳng? Dưới đây là 4 kỹ thuật cốt lõi mà mọi giáo viên đều cần nắm vững, từ những người mới chập chững vào nghề đến những “cây đa cây đề” cần làm mới phương pháp.
Kỹ thuật 1: Áp dụng nguyên tắc “Wait Time” (Khoảng dừng chiến lược)
Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, giáo viên trung bình chỉ đợi 1.5 giây sau khi đặt câu hỏi trước khi tự trả lời hoặc gọi học sinh khác. Thời gian này là quá ngắn để não bộ xử lý ngôn ngữ, dịch, và tổng hợp câu trả lời.
Hành động: Khi đặt một câu hỏi, hãy tập đếm thầm trong đầu từ 1 đến 5 (khoảng 3-5 giây). Đừng sợ khoảng lặng. Khoảng lặng đó chính là lúc các “bánh răng” trong não bộ học sinh đang quay. Sự điềm tĩnh của người giáo viên trong lúc chờ đợi sẽ tạo ra một áp lực tích cực, buộc học sinh phải làm việc.
Kỹ thuật 2: Dùng trực quan (Visuals & Realia) thay vì diễn dịch bằng lời
Khi học sinh đang lười suy nghĩ, việc bắt các em nghe một đoạn định nghĩa dài dòng bằng tiếng Anh là một cực hình. Hãy tận dụng thị giác – giác quan xử lý thông tin nhanh nhất của con người.
Hành động: Thay vì nói “Helmet is a hard hat that protects your head” (Mũ bảo hiểm là chiếc mũ cứng bảo vệ đầu). Hãy mang theo một chiếc mũ bảo hiểm thật, gõ cộc cộc vào nó và hỏi “What’s this? Do you wear it when walking or driving?”. Đừng dạy từ vựng nếu không có hình ảnh hoặc vật thật đi kèm. Sự chân thực sẽ đánh thức sự tò mò của lớp học ngay lập tức.
Kỹ thuật 3: Sử dụng CCQs (Concept Checking Questions) để dẫn dắt
Đây là vũ khí tối thượng thay thế cho câu hỏi vô nghĩa “Do you understand?”. Khi học sinh quên bài, đừng bắt các em tự định nghĩa. Hãy chia nhỏ khái niệm ra thành những câu hỏi Yes/No hoặc A/B cực kỳ đơn giản.
Ví dụ: Bạn cần khơi gợi từ “Oversleep” (Ngủ quên).
Giáo viên: “My alarm rang at 6 AM. I woke up at 8 AM. Did I wake up early or late?” (Sớm hay muộn?) -> Học sinh: “Late”.
Giáo viên: “Did I want to sleep until 8 AM?” (Tôi có cố ý không?) -> Học sinh: “No”.
Giáo viên: “So we call it over…?” -> Học sinh: “Oversleep!”.
Chỉ bằng 3 câu hỏi ngắn, bạn đã dẫn dắt học sinh tự nói ra từ mới một cách đầy tự hào.
Kỹ thuật 4: Peer Eliciting (Để học sinh tự khơi gợi lẫn nhau)
Nếu học sinh ngại trả lời giáo viên, hãy để các em làm việc với nhau. Áp lực đồng trang lứa (Peer pressure) trong môi trường an toàn sẽ thúc đẩy sự chủ động.
Hành động: Dành ra 2 phút đầu giờ yêu cầu các em làm việc theo cặp (Pair-work). “Tell your partner 3 things you ate during Tet”. Khi giáo viên lùi lại và đóng vai trò người quan sát (Monitor), học sinh sẽ tự nhiên sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp với bạn bè. Sau đó, giáo viên mới bắt đầu lấy thông tin từ các nhóm.
4. Kết luận:
Kỹ năng giảng dạy không phải là một loại bản năng trời sinh, cũng không phải là thứ có thể dùng mãi theo năm tháng mà không cần mài giũa.
Với những giáo viên mới, việc nắm vững các kỹ thuật như Eliciting hay ICQs, CCQs là nền tảng để bạn sống sót và làm chủ những tình huống sư phạm khó nhằn nhất, xây dựng sự tự tin chuyên nghiệp ngay từ những ngày đầu.
Với những giáo viên đã gắn bó lâu năm với nghề, việc thỉnh thoảng bước lùi lại, nhìn nhận và cập nhật phương pháp không phải là sự phủ nhận kinh nghiệm quá khứ. Ngược lại, đó là cách chúng ta “gọt giũa” lại những công cụ làm nghề, để kinh nghiệm thực chiến được chắp cánh bởi một tư duy giáo dục hiện đại và sắc bén hơn, giúp mỗi giờ lên lớp không còn là một sự lặp lại mệt mỏi.
Giảng dạy là một hành trình dài, và lớp học thực tế phức tạp hơn những lý thuyết nằm trên giấy rất nhiều. Nếu bạn đang tìm kiếm một môi trường để đập đi xây lại tư duy sư phạm, hoặc đơn giản là muốn hệ thống hóa lại những kinh nghiệm của mình theo một chuẩn mực quốc tế bài bản nhất, hãy để Educap đồng hành cùng bạn.
🌟 Khám phá ngay khóa đào tạo giáo viên tiếng Anh chuẩn quốc tế (TESOL) tại Educap.
Chúng tôi không dạy bạn cách đứng lớp đơn thuần; chúng tôi trao cho bạn phương pháp để làm chủ bục giảng. Từ cách phân tích tâm lý người học theo từng độ tuổi, rèn luyện kỹ thuật Eliciting, đến việc thiết kế những giáo án thực chiến, nên cho dù bạn là người rẽ ngang hay một giáo viên dạn dày kinh nghiệm, luôn có một phiên bản người thầy xuất sắc hơn đang chờ bạn đánh thức.
Đăng kí ngay các khóa TESOL tiếp theo trong tháng 3 tại ĐÂY!
Tham gia ngay EXPERIENCE DAY vào ngày 14/03, hoàn toàn MIỄN PHÍ!
